Kapital Manga

Kapital Manga'yı inceliyorum. İlginç bir kitap. Marx'ın Kapital'ini bir hikaye bağlamında anlatan, belki de yeniden yorumlayan bir çizgi roman. Levent Cantek'e göre, "...Türkçede bugüne kadar yayımlanmış en iyi siyasi çizgi roman uyarlaması..." ("'Kapital'i Resmetmek", Radikal Kitap, 23 Ekim 2009, Sayı 449, ss. 30-31)

Karl Marx, Kapital, Yeni Başlayanlar İçin kitabı da Kapital Manga ile aynı zamanda yayımland. Bu bir çizgi roman değil; çizgi yardımıyla, "zor" veya "karmaşık" sayılan konuları anlaşılır bir biçimde anlatmayı amaçlayan, Batı'daki "Yeni Başlayanlar için" serileri içinde pek çok farklı formatta yayımlanan kitapların bir örneği. Bu tür kitaplara Türk okuyucusu da yabancı değil. Özellikle sol nitelikli yayınlar arasında benzer kitaplar vardı ama yayımlandıkları zaman çok ilgi görmemişlerdi. Belki bu canlanmayla birlikte, bu kitaplar da yeniden keşfedilir.

Variety Art Works-East Press, Kapital Manga, Cilt 1, Çev: H. Can Erkin, Yordam Kitap, İstanbul, 2009.

David Smith ve Phil Evans, Karl Marx, Kapital, Yeni Başlayanlar İçin, Çev: Kemal Ülker, Versus Kitap, İstanbul, 2009.


Müjdat Gezen ve Savaş Dinçel, Çizgilerle Nazım Hikmet, Cem Yayınevi, İstanbul, 1978.


Rius, Çizgilerle Küba Devrimi, Çev: Alp Tümertekin, Vardiya Yayınları, İstanbul, 1979.


Chris Welch, Dünü ve Bugünüyle Şili Gerçeği, Çev: Alp Tümertekin, Vardiya Yayınları, İstanbul, 1980.


İldeniz Kurtulan ve Ümit Kartoğlu, Yazıyla-Çiziyle Darwin ve Evrim Kuramı, Yoksun Bırakılanlar İçin, 2. Baskı, Haziran Yayınevi, İstanbul, 1987.


Rius, Yeni Başlayanlar için Marx, Çev: Fırat Koç, Daktylos Yayınevi, İstanbul, 2008.

Yahya Kemal Portresi

Edebiyatçılar sık sık portre karikatürlerinin konusu olmuştur. 25 Nisan 1946 tarihli Karikatür dergisinin 539. sayısından, Kozma Togo imzalı nefis bir Yahya Kemal Beyatlı portresi...

Michael Sporn Animation - Web Günlüğü

Michael Sporn Animasyon Şirketi'nin web sayfasında bir de "blog" (web günlüğü) var. Günlük özellikle animasyon sürecinde kullanılan ("model sheet", "storyboard", "cel" gibi) materyali bir araya getirmesi ve sunması açısından ilginç.

Ronald Searle

Ronald Searle karikatürle ilgilenmeye başladığım ilk yıllardan beri iyi tanıdığım ve çok sevdiğim bir çizer. Searle'ün çizgilerine ilk kez Gırgır dergisinde yabancı karikatürcülerin tanıtıldığı köşede rastlamıştım. Sonra karikatürcü ağabeyim Atilla Kanbir'in kütüphanesinde karton kapaklı, lüks baskılı, büyük boy bir kitabını gördüm. O zamanlar böyle kitaplara ulaşmak, sahip olmak güçtü; kitabın içeriği kadar, albenisi de beni etkilmişti. İçinde çok değerli çizgi malzemesi barıdıran bir "Ronald Searle'e Saygı" sayfası var; uzun uzun incelenmeye değer.

Karikatürcüler için Yazılan Şiirler

Edebiyatçılar birbirleri için şiir yazıyorlar, biliyorum. Örneğin, İkinci Yeni şairleri şiirlerini birbirlerine ithaf etmiş, şiirlerinde birbirlerini anlatmıştır. Acaba karikatürcüler için yazılan şiirler başlığını açmak uygun mu? Emin değilim... Var mı böyle bir şey? Yunus Koray'ın Güldiken dergisinde karikatürcüler için yazdığı şiirleri hatırlıyorum. Bir de, Özdemir Asaf'ın Cemal Nadir için yazdığı şiir. Bir küçük not daha; Cemal Süreya da karikatür üzerine çok düşünmüştür ama bir karikatürcü için şiir yazmamıştır.

Portre

                                          (Cemal Nadir)
Bir adam geçti kendi çizgilerinden
Katmalı katmalı günlere dolan.
Gitmenin kalmaya açılan kapısından,
Bir adam geçti, kırk beş yılı da adam.

Özdemir Asaf, Bir Kapı Önünde, 6. Basım, Adam Yayınları, İstanbul, 1991, s. 51.

Salah Bey'in Yüzleri

Bir kişinin farklı karikatürcüler tarafından çizilen karikatürlerinin toplandığı çalışmalara pek sık rastlamıyoruz. Turhan Selçuk'un, Bedri Koraman'ın, Semih Balcıoğlu'nun retrospektif kitaplarında karikatürcü dostları tarafından çizilen portrelere yer verildiğini hatırlıyorum. Zaman zaman internet sitelerinde de böyle çalışmalara rastlıyorum. Hatta Romanya'a böyle bir karikatür yarışması düzenlenmişti. Kitap formatında, bir siyasetçinin veya bir sanatçının karikatürlerinin bir araya getirildiği çalışmalar ise yok denecek kadar az. Bu anlamda iki çalışmayı anabilirim; ikisini de editörü Tugur Çeviker. İlki, Çeviker'in Gelişim Sürecinde Türk Karikatürü Serisi'ne bağlı olarak yayımlanan; Burun, Abdülhamit Karikatürleri Antolojisi (Adam Yayınları, İstanbul, 1988). Bu, bir portre derlemesinden çok, II. Abdülhamit ile ilgili karikatürler derlemesi. İkincisi ise gerçek anlamda bir portre derlemesi; Salah Bey'in Yüzleri, Salah Bey'in 69. Yılı İçin (40 Ambar, İstanbul, 1987). Bu kitaptan Kemal Gökhan Gürses'in nefis "Salah Bey" portresini aktarıyorum:

Benzer Karikatürler mi, Yoksa Sadece Rastlantı mı?

Geçen gün Dolmuş dergisiyle ilgili bir araştırma yaparken karşıma ilginç bir "benzer karikatür" çıktı. Aşağıdaki ilk karikatür Dolmuş dergisinin, 3. cildinin 16 Ocak 1957 tarihli 55. sayısının 27. sayfasında yayımlanmış. Çizeri tam olarak belli değil. O zamanlar mizah dergilerine, kaynak ve isim göstermeden yabancı dergi ve gazetelerden karikatür aktarmak yaygın bir uygulamaydı; bu da böyle bir karikatür. Sadece "Skaerbaek" gibi bir imza okunuyor. Maurice Horn'un, The World Encyclopedia of Cartoons isimli kaynak kitabında, Danimarkalı çizer Franz Füchsel'in zaman zaman "Skaerbaek" takma ismini kullandığı bilgisi yer alıyor (s.245-246). Her halükarda bu karikatür 1950'li yıllarda çizilmiş olmalı.

İkinci karikatür ise Belçikalı çizer Danny de Haes'e ait; 1998 yılı Simavi Kairkatür Yarışması birincisi. Yorumu size bırakıyorum.